Słowniczek najważniejszych pojęć

ACID

Zestaw cech transakcji: atomowość, spójność, izolacja, trwałość. Dzięki nim awaria w trakcie zapisu nie zostawia bazy „w pół słowa”. W rozdziale 1 wystarczy idea — szczegóły przy COMMIT/ROLLBACK.

Apache

Serwer HTTP. W XAMPP pokazuje strony, w tym phpMyAdmin (skrypt PHP). Porty zwykle 80 i 443. Bez Apache nie otworzysz panelu w przeglądarce.

Rozdział 2. Porównaj: MySQL, phpMyAdmin.

Atrybut (attribute)

Nazwana właściwość typu encji. Każdy egzemplarz ma przy tym atrybucie wartość wziętą z dziedziny (zbioru dopuszczalnych wartości). Atrybut zadaje to samo pytanie wszystkim obiektom kategorii: „jakie nazwisko?”, „jaka cena?”. W MySQL = kolumna / pole. Nie jest encją — nie istnieje samodzielnie w modelu. Wartość powinna być atomowa (jedna informacja w komórce).

Rozdział 3. Zobacz też: dziedzina, kolumna, encja, krotka.

Baza danych (database)

Uporządkowany zbiór powiązanych danych o wycinku rzeczywistości, zapisany na nośniku. To nie to samo co program, który tą bazą zarządza (SZBD).

Rozdział 1.

Bazy systemowe

Bazy zakładane przez silnik, nie przez Ciebie: mysql, information_schema, performance_schema, czasem sys. Nie usuwasz ich — DROP na mysql psuje serwer.

Rozdział 2.

Collation (metoda porównywania znaków)

Reguły sortowania i porównywania tekstu. Na zajęciach: utf8mb4_polish_ci albo utf8mb4_general_ci. Sufiks _ci = bez rozróżniania wielkości liter.

Rozdział 2. Zobacz: utf8mb4.

Dane (data)

Surowe fakty bez kontekstu: liczba 42, nazwisko Kowalski, data 2026-09-08. Dopiero w kontekście stają się informacją.

Rozdział 1.

DDL (Data Definition Language)

Polecenia definiujące strukturę: CREATE, ALTER, DROP. SZBD przyjmuje je i zmienia schemat bazy. Składnię ćwiczymy od działu tabel.

Rozdział 1 (idea). Przeciwieństwo w codziennej pracy: DML.

DML (Data Manipulation Language)

Polecenia na danych: SELECT, INSERT, UPDATE, DELETE.

Rozdział 1 (idea).

Dziedzina atrybutu (domain)

Zbiór wartości, które atrybut może przyjąć. Przykład: miesiąc ∈ {1…12}, ocena ∈ {1…6}. W MySQL przybliżają ją typ danych i ograniczenia (NOT NULL, CHECK, długość VARCHAR).

Rozdział 3.

Encja (entity)

Rozróżnialny obiekt modelowanego wycinka rzeczywistości (osoba, rzecz, miejsce, zdarzenie, pojęcie), o którym baza przechowuje dane. Typ encji to kategoria o wspólnym zestawie atrybutów (Uczeń, Książka) — w MySQL tabela. Egzemplarz encji to jeden konkret (Jan Kowalski, „Lalka” Prusa) — w tabeli zapisany jako krotka (wiersz). PESEL czy nazwisko to atrybuty, nie encje.

Rozdział 3. Nie myl typu z jednym wierszem. Zobacz: atrybut, krotka.

Informacja (information)

Dane z kontekstem i znaczeniem: „Klient Jan Kowalski złożył zamówienie nr 42 dnia 8.09.2026.”

Rozdział 1.

Klient (architektura klient–serwer)

Program, który łączy się z serwerem, wysyła SQL i odbiera wynik. phpMyAdmin, konsola mysql, skrypt PHP/PDO — wszystkie są klientami. Nie przechowują tabel za serwer.

Rozdział 1. Zobacz: serwer, port 3306.

Kolumna / pole (column / field)

Implementacja atrybutu: pionowy element tabeli o nazwie i typie. Kolejność kolumn nie zmienia znaczenia relacji.

Rozdział 3.

Krotka (tuple)

Komplet wartości atrybutów opisujący dokładnie jeden egzemplarz encji. Egzemplarz jest obiektem w świecie; krotka jest jego zapisem w relacji (np. 9788…, Czysty Kod, 2017, 69.00). W MySQL = wiersz / rekord. W relacji krotki są unikalne; kolejność wierszy i kolumn nie ma znaczenia logicznego.

Rozdział 3. Zobacz: encja, atrybut, wiersz.

localhost / 127.0.0.1

Adres „ten komputer”. phpMyAdmin i MySQL na sali rozmawiają przez TCP/IP nawet lokalnie. Domyślny port bazy: 3306.

Rozdziały 1–2.

MariaDB

Relacyjny SZBD, często w pakiecie XAMPP zamiast „czystego” MySQL. Na zajęciach i na INF.03 traktujemy go jak MySQL: ten sam SQL, ten sam phpMyAdmin.

Rozdziały 1–2.

MySQL

Relacyjny SZBD (RDBMS). Usługa mysqld nasłuchuje (port 3306), wykonuje SQL, dba o uprawnienia i pliki na dysku. To silnik — nie okno w przeglądarce.

Rozdział 1. Zobacz: SZBD, phpMyAdmin.

PDO

Sposób łączenia PHP z bazą na przedmiocie PAI. Tu tylko wiesz, że aplikacja jest klientem na porcie 3306. Projekt E/R i tabele oceniamy na BD, nie na PAI.

Korelacja z PAI. Rozdział 1.

phpMyAdmin

Graficzny klient MySQL/MariaDB w przeglądarce, napisany w PHP. Adres: http://localhost/phpmyadmin. Sam nic nie przechowuje — pośredniczy.

Rozdział 2.

Port 3306

Domyślny port, na którym MySQL przyjmuje połączenia. Port 80 to Apache (strony). Czerwony MySQL w XAMPP często oznacza konflikt 3306.

Rozdziały 1–2.

RDBMS

Relational Database Management System — SZBD, w którym dane są w powiązanych tabelach. MySQL, MariaDB, PostgreSQL, Oracle, SQL Server.

Rozdział 1.

Relacja (relation)

W teorii: zbiór krotek o tej samej strukturze (podzbiór iloczynu kartezjańskiego dziedzin). W praktyce szkolnej: zawartość tabeli. Szczegół „relacja a tabela” — kolejny rozdział.

Rozdział 3 (wstęp).

Zestaw wynikowy (result set)

Tabela, którą serwer odsyła po SELECT. To odpowiedź na zapytanie, nie kopia całej bazy.

Rozdział 2.

root

Superużytkownik MySQL na stanowisku szkolnym. Pełne uprawnienia. Na ćwiczeniach logujesz się jako root; aplikacja produkcyjna nie powinna.

Rozdział 2. GRANT — II okres.

Serwer SZBD (mysqld)

Usługa w tle: logowanie, optymalizacja SQL, blokady, zapis na dysk. Klienci łączą się z nią sieciowo. W XAMPP: przycisk MySQL.

Rozdział 1.

SQL

Język zapytań, którym klient rozmawia z serwerem. Pierwsze polecenia: SELECT USER(), VERSION(), NOW(); oraz SHOW DATABASES;.

Rozdział 2. SELECT jednej tabeli — działy później.

SZBD / DBMS

System Zarządzania Bazą Danych. Oprogramowanie pośredniczące między użytkownikiem/aplikacją a plikami na dysku. Zadania: struktura, dane, integralność, współbieżność, bezpieczeństwo, odtwarzanie.

Rozdział 1. Baza to dane; SZBD to program.

Tabela (table)

Dwuwymiarowa struktura kolumn i wierszy. Odpowiednik typu encji. Poprawna relacja: wartości atomowe, unikalne wiersze, kolejność bez znaczenia logicznego.

Rozdział 3.

utf8mb4

Kodowanie Unicode w MySQL (4 bajty) — polskie znaki i m.in. emoji. Przy tworzeniu bazy wybierasz je razem z collation. Zły zestaw = „krzaczki” i pytajniki.

Rozdział 2. INF.03 sprawdza polskie litery.

Wiersz / rekord (row / record)

Implementacja krotki: poziomy zestaw wartości w tabeli. Jeden obiekt, np. jeden pracownik.

Rozdział 3.

Współbieżność

Wielu użytkowników naraz bez nadpisywania sobie danych. Plik Excel/CSV zwykle blokuje całość; SZBD blokuje na poziomie wierszy i używa transakcji.

Rozdział 1.

XAMPP

Pakiet lokalny: Apache, MySQL/MariaDB, PHP, phpMyAdmin. Na sali: Control Panel → Start przy Apache i MySQL. W domu bywa Laragon — ta sama zasada: http://, nie dwuklik.

Rozdział 2.